Skip to content

Những chuyện liêu trai kỳ bí bên 13 giếng cổ ở Vĩnh Phúc

October 29, 2013

Những chuyện liêu trai kỳ bí bên 13 giếng cổ ở Vĩnh Phúc

Những giếng cổ này được kể có từ thế kỷ 15. Đến nay đã trên dưới 600 năm tuổi, các giếng cổ vẫn được bảo tồn như báu vật của làng.


 Giếng cổ Giao San (thôn Thích Chung) cổ nhất trong số các giếng cổ tại tổng Bá Hạ 

Giếng cổ nằm rải rác trong tổng Bá Hạ bao gồm bốn thôn: Quang Vinh, Thiện Chi, Thích Chung và Bá Hương thuộc xã Bá Hiến, huyện Bình Xuyên (Vĩnh Phúc).

Từ 20 giếng cổ có trong tổng Bá Hạ, số giếng cổ còn lại hiện chỉ là 13. Do có 7 giếng cổ bị san lấp, phá bỏ trong những năm 1960 vì người dân nghĩ đó là tàn tích phong kiến.

Cả 13 giếng cổ đều có cấu trúc giống hệt nhau, thành giếng (tang giếng) là bốn phiến đá xanh cao khoảng 1,5m ghép lại thành hình vuông, lòng giếng hình trụ, xung quanh là đá cuội, đá xanh xếp tròn trịa.


 Giếng cổ Giao San (thôn Thích Chung) nằm giữa một cánh đồng rộng, trước mặt là chùa Giao San cổ kính với cây đa cổ thụ, bên cạnh là một mái đình nhỏ 

Chiều sâu tối đa của giếng chỉ khoảng 4m, mực nước trong các giếng cổ thường chỉ ở mức 70-80cm.

Trên các thành giếng có khắc chữ Hán, mép có hình sóng uốn lượn. Theo các bậc cao niên, trong quá trình sinh hoạt, dân làng dùng thành giếng để mài dao, liềm…, sau hàng trăm năm tạo thành hình thù độc đáo trên.

Giếng cổ nằm trong tổng thể kiến trúc cây đa – giếng nước – sân đình bao đời nay của người Việt.


Giếng cổ do 4 tang giếng ghép rất khít thành hình vuông


 Đường lượn sóng trên tang giếng


Thành giếng cổ Giao San còn nguyên vẹn với những phiến đá xanh, hàng chữ Hán hiện lên khá rõ nét sau khi tưới nước giếng lên: Hồng Đức nhị thập thất niên Canh Tuất nguyệt thập ngũ nhật (ngày 15 tháng 10 năm Canh Tuất, niên hiệu Hồng Đức năm thứ 27), được cho là năm làm giếng 

Năm tháng có qua đi, nhiều giếng cổ hiện nay nằm ngay bên đường đi hoặc trong sân của nhà dân, nhưng vẫn giữ nguyên được màu nước trong văn vắt và những câu chuyện kỳ bí người làng truyền tai nhau hàng thế kỷ.

Người làng đồn đoán, dưới đáy giếng rất có thể có vàng bạc, châu báu, đồ cổ. Khoảng hai chục năm trước, tại một giếng cổ trong làng, người dân tập trung đào sát đáy giếng, tìm cổ vật nhưng chẳng thấy đâu ngoài đá ong màu xanh.

Lạ một điều là sau khi được mang lên từ thành giếng, từng tảng đá xanh này được đặt ở đâu thì nơi đó lại mọc lên một cái cây rất lớn, tươi tốt. Người làng nói đó là 2 mắt của con rồng thiêng.

Giếng cổ chỉ cao khoảng 4m, mực nước xâm xấp dưới 1m nhưng chưa bao giờ cạn nước, dù bất kể thời điểm hạn hán nào trong năm. Tuy nhiên, hễ cứ mở rộng giếng cổ, y rằng giếng sẽ bị cạn nước hoặc chuyển màu, chuyển mùi.

Tiêu biểu như giếng cổ thôn Thiện Chi, năm 2008, người làng phá bỏ 4 thành giếng và cơi rộng lòng giếng xuống chục mét thì đột nhiên nước giếng hóa đục ngầu, ăn vào thấy mùi khó chịu. Người làng sợ quá, mang đá cuội và nhiều phiến đá xanh tìm thấy trong giếng cổ đến xếp trước điếm của làng và thắp hương khấn vái.


Ông Nguyễn Viết Bồng bên giếng cổ trong sân nhà mình


Tấm đá làm thành giếng Thiện Chi vẫn được người làng giữ lại không bán


Giếng cổ thôn Thiện Chi sau khi được mở rộng năm 2008 thành miệng tròn như giếng khơi bỗng nhiên chuyển màu, mùi, vị nước

Người dân thôn Bá Hương hay kể về chiếc giếng cổ còn gần như nguyên vẹn trong sân nhà ông Nguyễn Viết Bồng, rằng người đi làm ruộng sớm qua giếng cổ thường thấy lòng giếng hắt lên những vệt sáng, nhiều hôm bắt gặp bóng người con gái mặc áo dài trắng lướt qua sân giếng.

Ông Bồng từ ngày chuyển nhà về sát giếng lập ngay một ban thờ gần đó và đều đặn nhang khói.

Hàng năm, vào hội Lệ (ngày 15.3 Âm lịch) của vùng, nước từ các giếng cổ trong Bá Hiến được các bậc cao niên múc lên tắm cho tượng trong các đền, chùa.


Một giếng cổ do người dân mở rộng, đào sâu đã làm cho nước chuyển màu không thể ăn được, đành bỏ hoang bên đường


Giếng cổ trong nhà dân được lắp cả ống bơm nước

Con em của làng sinh sống, làm ăn gần xa, cứ về làng uống một ngụm nước giếng cổ thì thấy mát lòng mát dạ, mong điềm lành sẽ tới.

Cho đến nay, tổng Bá Hạ vẫn cực kỳ cấm kỵ chuyện con gái đến kỳ kinh nguyệt đến gần giếng cổ, soi mình hay múc nước.

Người phương xa có đến Bá Hiến đặt mua tiền tỉ vào những tang giếng có khắc chữ cổ, người làng cũng kiên quyết không bán vì đó là báu vật tổ tiên để lại cho con cháu. Người dân tâm niệm, dân làng có ấm no, con cháu có vinh hiển cũng nhờ vào những giếng cổ đã và đang tồn tại suốt 600 năm qua ở chốn này.

Bài, ảnhTrần Nguyễn Như Minh

No comments yet

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: